Emocje nie zawsze wyrażają się słowami. Czasem mówią przez ciało – napięciem w karku, ściśniętym gardłem, bólem bez wyraźnej przyczyny. Zdarza się, że przez lata nie kojarzymy tych sygnałów z niczym konkretnym.
Najczęściej mają jednak konkretne źródło. Bywa nim smutek, którego nigdy do końca nie przeżyliśmy – bo nie było na to czasu, przyzwolenia albo po prostu umiejętności, żeby go nazwać. Czasem dopiero terapia pozwala odkryć, co naprawdę czujemy, i nauczyć się nazywać to, co przez lata pozostawało nienazwane.
Co właściwie oznacza dorosnąć
Judith Viorst w książce „To co musimy utracić” pisze o dorastaniu jako o żegnaniu się z dziecięcymi marzeniami:
„Dorosnąć oznacza wyzbyć się tak drogich nam megalomańskich marzeń z dzieciństwa. Dorosnąć oznacza wiedzieć już, że nie mogą się one spełnić. Dorosnąć oznacza zdobyć mądrości i umiejętności pozwalające nam otrzymać to, czego chcemy, w granicach nakładanych na nas przez rzeczywistość uszczuplonych sił, ograniczonej wolności, a także – w przypadku tych, których kochamy – niedoskonałych więzi.”
To zdanie mówi coś, czego wiele osób unika. Dojrzałość nie polega na tym, że przestajemy czegoś chcieć. Polega na tym, że zgadzamy się nie dostać wszystkiego. Viorst pisze wprost, że taka rzeczywistość opiera się częściowo na naszej zgodzie na utratę. Nie jednorazowej, tylko powtarzającej się przez całe życie.
Problem w tym, że nie każdy tę zgodę wypracowuje. Część ludzi zatrzymuje się gdzieś po drodze. Zamiast pogodzić się ze stratą, chowają smutek z nią związany, i to tak głęboko, że sami przestają go zauważać.
Gdzie trafia niewyrażony smutek
Nieprzeżyty smutek nie znika sam z siebie. Najczęściej zostaje w ciele, nawet jeśli umysł już dawno przeszedł nad nim do porządku dziennego. Może to być stałe napięcie mięśni, płytki oddech albo zmęczenie, które nie mija mimo odpoczynku.
Ciało w takich sytuacjach często wie więcej niż świadomość. Sygnalizuje coś, na co nie ma jeszcze słów, albo na co nie chcemy sobie tych słów pozwolić. Z czasem taki sygnał może stać się jedynym śladem po emocji, której nikt wcześniej nie pozwolił się w pełni wybrzmieć.
Kiedy zgoda na stratę się nie udaje
Nie każdemu udaje się przejść przez ten proces do końca, o którym pisze Viorst. Czasem dzieje się tak, bo strata przyszła zbyt wcześnie, zanim ktoś miał narzędzia, żeby ją unieść. Czasem dlatego, że w otoczeniu nie było miejsca na smutek, tylko presja, żeby iść dalej. Dziecko uczy się wtedy, że własne emocje trzeba trzymać dla siebie, bo nikt na nie nie czeka.
W takich sytuacjach człowiek zamiast przeżywania straty wybiera unikanie. Odsuwa temat, zajmuje się czymś innym, przekonuje siebie, że to już za nim. Emocja jednak zostaje, tylko przenosi się gdzie indziej – w ciało, w nastrój, w reakcje, które trudno wytłumaczyć. Czasem odzywa się dopiero po latach, przy okazji zupełnie innej, pozornie niezwiązanej sytuacji.
Więcej o tym, jak rozpoznawać i nazywać trudne emocje znajdziesz we wpisie „Jak opanować emocje?”.
Jak nazwać i przeżyć to, co się straciło
Zgoda, o której pisze Viorst, nie jest jednorazowym aktem. To coś, do czego wracamy wielokrotnie, przy różnych stratach – małych i dużych. Czasem chodzi o utracone marzenie, czasem o relację, która nigdy nie była taka, jakiej się chciało.
Pierwszym krokiem bywa samo nazwanie tego, co się straciło, zamiast omijania tego tematu. Kolejnym jest pozwolenie sobie na smutek, zamiast traktowania go jako słabości.
Rozmowa ze specjalistą pomaga dotrzeć do tego, co ciało trzyma od lat, nawet gdy samodzielnie jest to trudne. Pomaga też przejść przez to, co zostało niedokończone, zamiast omijać to w nieskończoność – a to, jak pokazuje Viorst, jest właśnie częścią dorastania, które nigdy tak naprawdę się nie kończy.