Większość z nas wchodzi w związek z wyobrażeniem, że bliskość oznacza bycie razem – myślenie podobnie, czucie podobnie, chcenie tego samego. Kiedy partner chce czegoś innego, czuje inaczej, potrzebuje przestrzeni – pojawia się lęk. Jakby odrębność była zaprzeczeniem miłości, a nie jej warunkiem. Tymczasem odrębność, umiejętność bycia sobą obok drugiej osoby, jest fundamentem trwałej bliskości. Obserwując pary, które trafiają do mnie, widzę że życie w dużym mieście jak Poznań sprawia, że terapia par staje się przestrzenią, której na co dzień po prostu brakuje.
Związek jako przestrzeń dwóch ludzi
Amir Levine i Rachel Heller, autorzy jednej z najważniejszych książek o teorii więzi w związkach, przytaczają niezwykłe świadectwo Clare Winnicott o jej życiu z mężem – Donaldem Winnicottem:
„W życiu prywatnym Donald był i zawsze będzie całkowicie nieprzewidywalny… Ta nieprzewidywalność miała swoje zalety, ponieważ niedane nam było kiedykolwiek się ustatkować i brać siebie nawzajem za pewnik w codziennym życiu. Mogliśmy natomiast przyjąć za pewnik coś o wiele bardziej podstawowego, coś, co mogę opisać jedynie jako rozpoznanie i akceptację wzajemnej odrębności. W rzeczywistości, siła naszej jedności leżała w tym rozpoznaniu… Nasza odrębność dała nam swobodę zajmowania się własnymi sprawami, myślenia własnymi myślami i posiadania własnych marzeń, a tym samym wzmacniania zdolności każdego z nas do doświadczania radości i smutków, które ze sobą dzielimy.”
Amir Levine, Rachel Heller, „Partnerstwo bliskości. Jak teoria więzi pomoże stworzyć Ci szczęśliwy związek”, tłum. Grażyna Chamielec, wyd. Feeria
Zdanie „siła naszej jedności leżała w tym rozpoznaniu” mówi bardzo dużo. Nie jedność przez wtopienie się w siebie. Jedność przez zobaczenie – i zaakceptowanie – że jesteś kimś innym niż ja.
Trauma relacyjna i lęk przed odrębnością
Pary, które trafiają do gabinetu, rzadko mówią o tym wprost. Widać to jednak w tym, jak opisują partnera. Za dużo czasu spędza sam. Ma inne zdanie. Czegoś chce, czego ona nie rozumie. Za każdym razem brzmi to jak skarga, choć w istocie jest czymś innym – lękiem przed tym, że odrębność oznacza oddalenie.
To nie jest przesada ani słabość. To często ślad traumy relacyjnej – czegoś, co zaczęło się dużo wcześniej niż obecny związek. Dziecko, które nauczyło się, że musi być takim, jakim chce je widzieć opiekun, żeby czuć się bezpiecznie, dorastając wnosi ten wzorzec w każdą bliską relację. Bliskość zaczyna oznaczać podobieństwo, a różnica – zagrożenie.
Zaburzenie lękowe w kontekście miłości nie wygląda jak napad paniki. To cicha czujność – czytanie każdego gestu partnera w poszukiwaniu sygnału odrzucenia, niemożność odpuszczenia, bo odpuszczenie czuje się jak utrata kontroli nad tym, czy w ogóle zostaniesz.
O tym, jak lęk wpływa na bliskie relacje, przeczytasz we wpisie „Zaburzenie lękowe a miłość”.
Poznań Terapia par – zdrada a utrata odrębności
Paradoksalnie, zdrada w związku często nie zaczyna się od braku miłości. Zaczyna się od braku przestrzeni. Od poczucia, że w relacji nie ma miejsca na własne myśli, marzenia, potrzeby. Levine i Heller piszą o zdolności do bycia razem i bycia samemu jako o dwóch równie ważnych filarach bliskiej relacji. Właśnie tej równowagi brakuje w związkach, które z czasem zaczynają dusić.
Kiedy jedno z partnerów traci poczucie własnej odrębności, zaczyna jej szukać gdzie indziej. Nie zawsze świadomie. Nie zawsze z premedytacją. Ale zawsze z potrzeby – potrzeby bycia sobą, która jest równie podstawowa jak potrzeba bliskości.
Co daje terapia par
W gabinecie najczęściej nie brakuje parom miłości. Brakuje im języka – żeby powiedzieć, czego potrzebują, nie raniąc przy tym partnera. Żeby usłyszeć jego odrębność bez poczucia zagrożenia.
Terapia par jest właśnie tym – przestrzenią, w której można nauczyć się być razem, nie rezygnując z siebie. Gdzie odrębność przestaje być zagrożeniem, a staje się tym, co Clare Winnicott opisuje jako źródło siły.
Odrębność jako odwaga
Levine i Heller piszą, że do bycia razem i do bycia samemu potrzeba tyle samo egzystencjalnej odwagi. Bo wbrew temu, co często czujemy, prawdziwa bliskość nie polega na tym, żeby partner wypełnił każdą przestrzeń. Polega na tym, żeby obok niego – i obok siebie – było wystarczająco dużo miejsca. Tempo życia w mieście takim jak Poznań sprawia, że terapia par coraz rzadziej jest ostatecznością – coraz częściej jest świadomym wyborem.